Page 5 - Kijk op zijn omgeving
P. 5

Pagina 3

In plaats van het Evangelie, werd nu de revolutie zijn uitgangspunt. Als een zeer begaafd
redenaar wist hij z'n radicale denkbeelden over te brengen op het volk, met name in de z.o.
hoek Hij werd de profeet van het socialisme, die door duizenden werd aangehoord en vereerd.
In ingezonden stukken en advertenties werd vel gereageerd op het ontstaan van het christelijk
onderwijs, een bijzonder veel gelezen blad was "De Hepkema"
 Niet altijd was de openbare school een school zonder de bijbel. Reeds vanaf de l 6e eeuw was
de bijbel op de volksschool de grond van de opvoeding. De Heidelbergse Catechismus was het
belangrijke leerboek. Kerk en staat hielden zich beide met het onderwijs bezig. En daar de
Staat sterk onder invloed van de hervorming stond, was het duidelijk, dat dit z'n invloed had
op het onderwijs. Maar toen de geest van de Franse revolutie in ons land doordrong, ontstond
er een scheiding tussen kerk en staat, , waarbij de staat haar christelijk karakter verloor. En nu
de staat de school aan zich trok, werd deze invloed ook hier duidelijk merkbaar.
In de schoolwet van 1806 stond wel dat het onderwijs moest opleiden tot alle maatschappelijke
en christelijke deugden, maar dit was iets anders dan het christelijk nationaal onderwijs in de
voorgaande eeuwen. Dit karakter raakte geheel uit het onderwijs verloren.
De eerste scholen in ons land gingen uit van de kerk. Men mag aannemen dat dat ook voor de
allereerste school in Haulerwijk gold. ds Groot Nibbelink heeft hierin een belangrijke rol
gespeeld. Een moedige daad in een tijd die in economisch opzicht allesbehalve rooskleurig is..
Armoede is troef
Haulerwijk was het eerste dorp die een christelijke school kreeg, in deze omgeving, welke in
1896 geopend werd, met 83 leerlingen. Donkerbroek volgde in 1905, Appelscha in 1911.
Ureierp in 1901 en Wijnjewoude inl909.

De christen ouders stonden daarbij voor dubbele kosten, nl. hun belasting waarin ze mee
betaalden voor de staatsschool en het schoolgeld voor hun eigen onderwijs.
Wij mogen er wel even bij stilstaan, dat het oprichten van een christelijke school in de vorige
eeuw heel iets anders is als thans. Voor 1890 is er nog geen sprake van subsidie van
overheidswege. Alle kosten van een eigen school moeten de voorstanders van het christelijk
onderwijs zelf betalen: de bouw van de school, de salarissen, het meubilair en de leermiddelen.
Toch worden in diverse plaatsen voor 1900 al aparte christelijke scholen gesticht. Dat kost de
ouders ontzaglijk veel geld, voor de meesten is dat te veel.
Maar er is een "Unie School met de Bijbel". Die organiseert elk jaar een collecte om bij te
dragen in de kosten van het christelijk onderwijs voor kinderen uit de vele financieel zwakke
gezinnen. Dikwijls bedroeg het school geld 30 soms 40 cent per week, vaak grote gezinnen.
 Tegen standers en sceptici voorspellen dan ook dat de school wel geen blijvertje zal zijn:
"De mensen zullen geen geld hebben om zulk een weelde-artikel te kunnen blijven bekostigen"
schrijft iemand. Hoe anders komt het uit. Vanaf het begin zit er een regelmatige groei in het
aantal leerlingen. In 1916 zijn dat er 167.De school heeft echter maar twee lokalen.
De gereformeerde kerk biedt voorlopig aan een deel van de kinderen onderdak.
De groei zet door, men kwam voor de keus te staan de bestaande school uitbreiden , of een
nieuwe er bij te Haulerwijk Boven. Het dorp had zich ontwikkelt in twee kernen Haulerwijk
Beneden en Haulerwijk Boven. De afstand tot de school was groot.
 Voor een nieuwe school met twee lokalen en een woning, te Haulerwijk Boven, werden de
Nkosten geraamd op 14.800 gulden .Een lokaal aan de oude toevoegen, kosten hiervan zouden
zijn 5.800 gulden. Dat betekende dat voor het eerste plan dat het schoolgeld met 15 cent per
leerling omhoog moest , en voor het tweede met 5 cent. Men vond het eerste te duur en
besloot om een, uitbreiding van de bestaande school. Een aantal ouders , met name die te
Haulerwijk Boven woonden , tekende bezwaar aan tegen de gang van zaken. Ze schreven een
briefaan het bestuur, waarin gevraagd werd als nog een school te Haulerwijk Boven te
   1   2   3   4   5   6   7   8   9   10